UPSC CSE Exam Guide in Gujarati: IAS, IPS કેવી રીતે બનવું? (2026)

Union Public Service Commission (UPSC) દ્વારા લેવાતી Civil Services Examination (CSE) પરીક્ષાને આપણા દેશની સૌથી મુશ્કેલ અને નામાંકિત પરીક્ષાઓમાંની એક માનવામાં આવે છે. દર વર્ષે લાખો યુવાનો આ પરીક્ષા આપે છે, પરંતુ ખૂબ જ ઓછા ઉમેદવારો અંતિમ સફળતા મેળવે છે. આ પરીક્ષા તમારા જ્ઞાન, સમજણ, નિર્ણય શક્તિ અને વ્યક્તિત્વને ટેસ્ટ કરે છે.

UPSC CSE માત્ર એક પરીક્ષા નથી, પરંતુ તે એક એવી પ્રક્રિયા છે જે તમને ભારતના સૌથી મોટા વહીવટીતંત્રનો ભાગ બનવાની તક આપે છે. ગુજરાતી માધ્યમના વિદ્યાર્થીઓ માટે આ પરીક્ષા સહેલી નથી, પરંતુ યોગ્ય માર્ગદર્શન અને સતત મહેનતથી ચોક્કસપણે સફળતા મેળવી શકાય છે. આ લેખમાં આપણે UPSC CSE પરીક્ષાની તમામ વિગતોને ખૂબ જ સરળ ગુજરાતી ભાષામાં સમજીશું જેથી જે લોકો આ પરીક્ષા આપવા માંગે છે તેમને આના વિશે સંપૂર્ણ માહિતી એક જ મળી રહેશે.

UPSC CSE Exam Guide in Gujarati

વિષય	મુખ્ય માહિતી
પરીક્ષાનું નામ	UPSC Civil Services Examination (CSE)
સંચાલન	Union Public Service Commission (UPSC)
હેતુ	ભારતની સૌથી મુશ્કેલ પરીક્ષાઓમાંની એક, વહીવટી અધિકારીઓની પસંદગી માટે
લક્ષ્ય	IAS, IPS, IFS જેવા મળતા હોદ્દાઓ

About UPSC (Union Public Service Commission)

Union Public Service Commission, જેને સામાન્ય રીતે UPSC તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, તે ભારત સરકારનું મુખ્ય કેન્દ્રીય ભરતી બોર્ડ છે. તેની સ્થાપના 1 ઓક્ટોબર, 1926ના રોજ થઈ હતી અને ભારતના બંધારણની કલમ 315 થી 323 હેઠળ તેને સાંવિધાનિક સત્તા પ્રાપ્ત થયેલી છે.

ભારત સરકારના જૂથ ‘એ’ અને જૂથ ‘બી’ના અધિકારીઓની ભરતી માટે પરીક્ષાઓનું આયોજન કરવું એ UPSCનું મુખ્ય કાર્ય છે. આ એક સ્વતંત્ર સંસ્થા છે જે ભારતના રાષ્ટ્રપતિને સીધી રીતે જવાબદાર છે. UPSC દ્વારા દર વર્ષે સિવિલ સર્વિસિસ પરીક્ષા, એન્જિનિયરિંગ સર્વિસિસ પરીક્ષા, મેડિકલ સર્વિસિસ પરીક્ષા સહિતની વિવિધ રાષ્ટ્રીય સ્તરની પરીક્ષાઓ લેવામાં આવે છે. આ સંસ્થાનું વડુમથક નવી દિલ્હીના શાહજહાં રોડ પર સ્થિત છે.

વિષય	મુખ્ય માહિતી
સ્થાપના	1 ઓક્ટોબર, 1926
સંવૈધાનિક સ્થિતિ	બંધારણની કલમ 315 થી 323
મુખ્ય કાર્ય	જૂથ ‘એ’ અને જૂથ ‘બી’ના અધિકારીઓની ભરતી
જવાબદારી	ભારતના રાષ્ટ્રપતિ પ્રત્યે
મુખ્ય પરીક્ષાઓ	CSE, Engineering Services, Medical Services

UPSC CSE Full Form અને Exam Overview

UPSC CSEનું પૂરું નામ Union Public Service Commission Civil Services Examination છે. આ પરીક્ષા દર વર્ષે ત્રણ તબક્કામાં લેવામાં આવે છે જેમાં પ્રારંભિક (Preliminary), મુખ્ય (Mains) અને મૌખિક (Personality Test/Interview)નો સમાવેશ થાય છે.

UPSC CSE દ્વારા ભારતીય પ્રશાસનિક સેવા (IAS), ભારતીય પોલીસ સેવા (IPS), ભારતીય વિદેશ સેવા (IFS) સહિતની 24 જેટલી કેન્દ્રીય સેવાઓ માટે ઉમેદવારોની પસંદગી કરવામાં આવે છે. દર વર્ષે આ પરીક્ષા માટે લગભગ 10 થી 12 લાખ ઉમેદવારો નોંધણી કરાવે છે, જેમાંથી લગભગ 5-6 લાખ ઉમેદવારો પ્રિલિમ્સ પરીક્ષા આપે છે.

આ પૈકી, લગભગ 10 થી 15 હજાર ઉમેદવારો મેઈન્સ પરીક્ષા માટે પસંદ થાય છે અને આખરે લગભગ 800 થી 1000 ઉમેદવારોને અંતિમ રૂપે સેવાઓમાં નિયુક્ત કરવામાં આવે છે. આ આંકડાઓ પરથી તમે અંદાજ લગાવી શકો છો કે આ પરીક્ષા કેટલી સ્પર્ધાત્મક છે.

વિષય	મુખ્ય માહિતી
સંપૂર્ણ નામ	Union Public Service Commission Civil Services Examination
પરીક્ષાના તબક્કા	પ્રારંભિક (Prelims), મુખ્ય (Mains), મૌખિક (Interview)
કુલ સેવાઓ	24 જેટલી કેન્દ્રીય સેવાઓ (IAS, IPS, IFS સહિત)
વાર્ષિક અરજદારો	10-12 લાખ
અંતિમ પસંદગી	લગભગ 800-1000 ઉમેદવારો

UPSC CSE દ્વારા કઈ કઈ પોસ્ટ મળે છે? (IAS, IPS, IFS, IRS)

UPSC CSE પરીક્ષા પાસ કર્યા બાદ ઉમેદવારોને વિવિધ સેવાઓમાં નિયુક્ત કરવામાં આવે છે. આ તમામ સેવાઓને ઓલ ઈન્ડિયા સર્વિસીસ અને સેન્ટ્રલ સર્વિસીસ એમ બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવી છે. ઓલ ઈન્ડિયા સર્વિસીસ હેઠળ ભારતીય પ્રશાસનિક સેવા (IAS), ભારતીય પોલીસ સેવા (IPS) અને ભારતીય વન સેવા (IFoS) આવે છે.

સેન્ટ્રલ સર્વિસીસ હેઠળ ભારતીય વિદેશ સેવા (IFS), ભારતીય રેવન્યુ સેવા (IRS), ભારતીય રેલવે ટ્રાફિક સેવા (IRTS), ભારતીય રેલવે આયોજન સેવા (IRMS), ભારતીય પોસ્ટલ સેવા, ભારતીય લેખા અને લેખા પરીક્ષણ સેવા વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

IAS અધિકારી જિલ્લાના વહીવટનો વડો હોય છે, IPS અધિકારી કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવાની જવાબદારી સંભાળે છે, IFS અધિકારી ભારતના રાજદૂત તરીકે વિદેશમાં સેવા આપે છે, જ્યારે IRS અધિકારી દેશના આવક અને કરવેરા વિભાગનું સંચાલન કરે છે. દરેક સેવાનું પોતાનું મહત્વ અને પ્રતિષ્ઠા છે.

વિષય	મુખ્ય માહિતી
ઓલ ઈન્ડિયા સર્વિસીસ	IAS, IPS, IFoS (ભારતીય વન સેવા)
સેન્ટ્રલ સર્વિસીસ	IFS, IRS, IRTS, IRMS, પોસ્ટલ સેવા, લેખા સેવા
IASનું કાર્ય	જિલ્લા વહીવટનો વડો
IPSનું કાર્ય	કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવણી
IFSનું કાર્ય	વિદેશમાં રાજદૂત તરીકે સેવા
IRSનું કાર્ય	આવક અને કરવેરા વિભાગનું સંચાલન

આ પણ જુઓ – GSRTC Helper Exam Guide 2026 in Gujarati

UPSC CSE Exam Pattern – Prelims, Mains અને Interview

UPSC CSE પરીક્ષાની પેટર્ન ત્રણ તબક્કામાં વહેંચાયેલી છે. પ્રથમ તબક્કામાં પ્રારંભિક પરીક્ષા લેવામાં આવે છે, જે ફક્ત પસંદગી માટેની લાયકાત પરીક્ષા છે. આ પછી મુખ્ય પરીક્ષા આવે છે, જેમાં નવ પેપર હોય છે અને આ તમામ પેપર લેખિત સ્વરૂપે લેવામાં આવે છે.

છેલ્લે, વ્યક્તિત્વ પરીક્ષણ અથવા ઈન્ટરવ્યુ લેવામાં આવે છે, જે 275 માર્ક્સનો હોય છે. પ્રિલિમ્સ પરીક્ષામાં મેળવેલા માર્ક્સ અંતિમ યાદીમાં ગણવામાં નથી આવતા, પરંતુ તે ફક્ત મેઈન્સ પરીક્ષા માટે પાત્રતા નક્કી કરે છે. મેઈન્સ પરીક્ષા અને ઈન્ટરવ્યુના માર્ક્સને જોડીને અંતિમ યાદી તૈયાર કરવામાં આવે છે. આ પદ્ધતિને સમજવી ખૂબ જ જરૂરી છે કારણ કે તમારી યોજના આ પેટર્ન પર આધારિત હોવી જોઈએ.

વિષય	મુખ્ય માહિતી
પ્રિલિમ્સ	લાયકાત પરીક્ષા, 2 પેપર, 400 માર્ક્સ (200 + 200)
મેઈન્સ	લેખિત પરીક્ષા, 9 પેપર, 1750 માર્ક્સ
ઈન્ટરવ્યુ	વ્યક્તિત્વ પરીક્ષણ, 275 માર્ક્સ
કુલ માર્ક્સ	2025 (મેઈન્સ + ઈન્ટરવ્યુ)
નોંધ	પ્રિલિમ્સના માર્ક્સ અંતિમ યાદીમાં ગણાતા નથી

UPSC Prelims Exam Pattern વિગત

UPSC પ્રિલિમ્સ પરીક્ષામાં પેપર 1 (જનરલ સ્ટડીઝ) અને પેપર 2 (CSAT) એમ બે પેપર હોય છે. બંને પેપરમાં ઓબ્જેક્ટિવ પ્રકારના પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે છે. પેપર 1માં 100 પ્રશ્નો હોય છે અને દરેક પ્રશ્ન 2 માર્ક્સનો હોય છે, આમ કુલ 200 માર્ક્સ આ પેપરમાં હોય છે.

આ પેપરમાં ઈતિહાસ, ભૂગોળ, રાજ્યવ્યવસ્થા, અર્થવ્યવસ્થા, વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી, પર્યાવરણ અને સમસામયિક ઘટનાઓમાંથી પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે છે. પેપર 2 (CSAT)માં 80 પ્રશ્નો હોય છે અને દરેક 2.5 માર્ક્સનો હોય છે, આમ કુલ 200 માર્ક્સ.

આ પેપરમાં કોમ્પ્રીહેન્શન, ઇન્ટરપર્સનલ સ્કિલ્સ, લોજિકલ રિઝનિંગ, ડેટા ઇન્ટરપ્રિટેશન વગેરેમાંથી પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે છે. પ્રિલિમ્સ પરીક્ષામાં પાસ થવા માટે પેપર 1માં નક્કી કરેલ કટઓફ મેળવવો જરૂરી છે, જ્યારે પેપર 2 માત્ર 33 ટકા (66 માર્ક્સ) લાવવા જરૂરી છે.

વિષય	પેપર 1 (GS)	પેપર 2 (CSAT)
પ્રશ્નોની સંખ્યા	100	80
કુલ માર્ક્સ	200	200
પ્રત્યેક પ્રશ્નના માર્ક્સ	2	2.5
સમય	2 કલાક	2 કલાક
પાસિંગ માપદંડ	કટઓફ મુજબ	33% (66 માર્ક્સ) ફરજિયાત

આ પણ જુઓ – GSSSB CCE 2026 Exam Guide in Gujarati

UPSC Mains Exam Pattern વિગત

UPSC મેઈન્સ પરીક્ષામાં કુલ 9 પેપર હોય છે, જેમાંથી 2 પેપર લાયકાતના (Qualifying) હોય છે અને 7 પેપર ગણતરીમાં (Merit) આવે છે. લાયકાતના પેપરમાં ભારતીય ભાષા અને અંગ્રેજીનો સમાવેશ થાય છે. આ બંને પેપર 300-300 માર્ક્સના હોય છે, પરંતુ આ પેપરમાં ફક્ત 25 ટકા (75 માર્ક્સ) મેળવવા જરૂરી છે.

ગણતરીમાં આવતા પેપરમાં નિબંધ (250 માર્ક્સ), જનરલ સ્ટડીઝના 4 પેપર (દરેક 250 માર્ક્સ) અને વૈકલ્પિક વિષયના 2 પેપર (દરેક 250 માર્ક્સ) હોય છે. આમ ગણતરીમાં આવતા પેપરના કુલ 1750 માર્ક્સ હોય છે. દરેક પેપર 3 કલાકનો હોય છે અને તેમાં વર્ણનાત્મક પ્રકારના પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે છે. મેઈન્સ પરીક્ષામાં સારા જવાબ લખવાની આવડત અને વિષયને વિસ્તારપૂર્વક સમજની જરૂર પડે છે.

પેપર	વિષય	માર્ક્સ	સ્થિતિ
પેપર A	ભારતીય ભાષા (ગુજરાતી)	300	લાયકાત (Qualifying)
પેપર B	અંગ્રેજી	300	લાયકાત (Qualifying)
પેપર 1	નિબંધ	250	ગણતરીમાં (Merit)
પેપર 2	જનરલ સ્ટડીઝ I	250	ગણતરીમાં (Merit)
પેપર 3	જનરલ સ્ટડીઝ II	250	ગણતરીમાં (Merit)
પેપર 4	જનરલ સ્ટડીઝ III	250	ગણતરીમાં (Merit)
પેપર 5	જનરલ સ્ટડીઝ IV	250	ગણતરીમાં (Merit)
પેપર 6	વૈકલ્પિક પેપર I	250	ગણતરીમાં (Merit)
પેપર 7	વૈકલ્પિક પેપર II	250	ગણતરીમાં (Merit)
કુલ	(મેરિટ માટે)	1750

UPSC Interview / Personality Test શું છે?

UPSC ઈન્ટરવ્યુ, જેને વ્યક્તિત્વ પરીક્ષણ પણ કહેવામાં આવે છે, તે UPSC CSEનો છેલ્લો તબક્કો છે. આ તબક્કામાં 275 માર્ક્સ નિર્ધારિત છે. મેઈન્સ પરીક્ષા પાસ કરનાર ઉમેદવારોને આ માટે બોલાવવામાં આવે છે. ઈન્ટરવ્યુ બોર્ડમાં UPSCના સભ્યો અને નિષ્ણાતોનો સમાવેશ થાય છે.

ઉમેદવારની માનસિક ક્ષમતા, સામાન્ય જાગૃતિ, નેતૃત્વ ક્ષમતા, સમસ્યા ઉકેલવાની કુશળતા, નૈતિકતા, અને એકંદર વ્યક્તિત્વનું મૂલ્યાંકન કરવું એ આ પરીક્ષણનો હેતુ છે. ઈન્ટરવ્યુ દરમિયાન ઉમેદવારના રસના વિષયો, તેના અભ્યાસક્રમ, તેના કાર્ય અનુભવ, અને સમસામયિક ઘટનાઓ વિશે પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે છે.

ઈન્ટરવ્યુમાં કોઈ પણ ચોક્ક્સ અભ્યાસક્રમ નથી હોતો, પરંતુ તેમાં ઉમેદવારના વ્યક્તિત્વનું મૂલ્યાંકન થાય છે. ઘણી વખત ઈન્ટરવ્યુમાં પૂછાયેલા પ્રશ્નો અને ઉમેદવારના જવાબો તેની પસંદગીમાં નિર્ણાયક બની શકે છે.

વિષય	મુખ્ય માહિતી
કુલ માર્ક્સ	275
ઉદ્દેશ્ય	વ્યક્તિત્વનું મૂલ્યાંકન
મૂલ્યાંકનના માપદંડ	માનસિક ક્ષમતા, સામાન્ય જાગૃતિ, નેતૃત્વ, નૈતિકતા
અભ્યાસક્રમ	કોઈ ફિક્સ અભ્યાસક્રમ નથી
પ્રશ્નોના પ્રકાર	રસના વિષયો, અભ્યાસક્રમ, કામનો અનુભવ, હાલમાં બનેલી ઘટનાઓ

આ પણ જુઓ – RBI Assistant 2026 Exam Guide in Gujarati

UPSC Eligibility Criteria – લાયકાત શું છે?

UPSC CSE પરીક્ષા માટે લાયકાત શૈક્ષણિક લાયકાત, વય મર્યાદા અને રાષ્ટ્રીયતા એમ ત્રણ ભાગમાં વહેંચાયેલી છે. શૈક્ષણિક લાયકાતની વાત કરીએ તો, ઉમેદવારે કોઈ પણ માન્યતા પ્રાપ્ત યુનિવર્સિટીમાંથી સ્નાતક (Graduate) થયેલ હોવું જોઈએ.

અંતિમ વર્ષમાં અભ્યાસ કરતા વિદ્યાર્થીઓ પણ આ પરીક્ષા આપી શકે છે, પરંતુ તેમને પ્રવેશ સમયે સ્નાતકનો પુરાવો રજૂ કરવો પડશે. રાષ્ટ્રીયતાની દ્રષ્ટિએ, IAS અને IPS માટે ઉમેદવાર ભારતનો નાગરિક હોવો જરૂરી છે.

અન્ય સેવાઓ માટે ભૂટાન, નેપાળ, તિબેટીયન શરણાર્થી અને ભારતમાં સ્થાયી થયેલા કેટલાક વિદેશી મૂળના લોકો પણ પાત્ર છે. આ ઉપરાંત, UPSC દ્વારા ખાસ કરીને IPS અને IFoS જેવી સેવાઓ માટે નિર્ધારિત શારીરિક લાયકાત પણ પૂરી કરવી પડે છે.

લાયકાતનો પ્રકાર	વિગત
શૈક્ષણિક	કોઈ પણ માન્ય યુનિવર્સિટીમાંથી સ્નાતક (Graduate)
અંતિમ વર્ષના વિદ્યાર્થીઓ	પરીક્ષા આપી શકે છે, પરંતુ પ્રવેશ સમયે ડિગ્રી જરૂરી
રાષ્ટ્રીયતા (IAS/IPS)	ફક્ત ભારતીય નાગરિક
રાષ્ટ્રીયતા (અન્ય સેવાઓ)	ભૂટાન, નેપાળ, તિબેટીયન શરણાર્થી, ભારતમાં સ્થાયી થયેલા વિદેશી મૂળના
શારીરિક લાયકાત	IPS અને IFoS માટે વિશેષ શારીરિક માપદંડ

UPSC Age Limit અને Attempt Limit

આ પરીક્ષા માટે વય મર્યાદા અને પરીક્ષા આપવાની મર્યાદા વિવિધ વર્ગો માટે જુદી જુદી છે. સામાન્ય વર્ગના ઉમેદવારો માટે લઘુત્તમ વય 21 વર્ષ અને મહત્તમ વય 32 વર્ષ છે. OBC વર્ગ માટે મહત્તમ વયમાં 3 વર્ષની છૂટ આપવામાં આવે છે, એટલે કે OBC ઉમેદવારો 35 વર્ષ સુધી પરીક્ષા આપી શકે છે.

SC/ST વર્ગ માટે મહત્તમ વયમાં 5 વર્ષની છૂટ છે, એટલે કે તેઓ 37 વર્ષ સુધી પરીક્ષા આપી શકે છે. રીક્ષા આપવાની મર્યાદાની વાત કરીએ તો, સામાન્ય વર્ગના ઉમેદવારો મહત્તમ 6 પ્રયાસ કરી શકે છે. OBC વર્ગ માટે 9 પ્રયાસ સુધીની મર્યાદા છે, અને SC/ST વર્ગ માટે કોઈ પ્રયાસ મર્યાદા નથી.

આ ઉપરાંત, શારીરિક રીતે અક્ષમ (PwD) ઉમેદવારો માટે પણ વય અને પ્રયાસમાં છૂટ આપવામાં આવે છે. પ્રયાસની ગણતરી કરતી વખતે, ઉમેદવારે પ્રિલિમ્સ પરીક્ષા આપી હોય તો તે પ્રયાસ ગણવામાં આવે છે.

વર્ગ	મહત્તમ વય	પ્રયાસ મર્યાદા
સામાન્ય	32 વર્ષ	6 પ્રયાસ
OBC	35 વર્ષ	9 પ્રયાસ
SC/ST	37 વર્ષ	કોઈ મર્યાદા નથી
PwD (સામાન્ય)	42 વર્ષ	9 પ્રયાસ
નોંધ	લઘુત્તમ વય તમામ માટે 21 વર્ષ	પ્રિલિમ્સ આપ્યા બાદ પ્રયાસ ગણાય

UPSC Syllabus વિગત (Prelims + Mains)

આ પરીક્ષાનો અભ્યાસક્રમ ખૂબ જ વિગતવાર અને વિશાળ છે અને તેમાં વિવિધ વિષયોનો સમાવેશ થાય છે. પ્રિલિમ્સ પરીક્ષા માટે જનરલ સ્ટડીઝ પેપર 1માં ઈતિહાસ, ભૂગોળ, ભારતીય રાજ્યવ્યવસ્થા, ભારતીય અર્થવ્યવસ્થા, સામાન્ય વિજ્ઞાન, પર્યાવરણ અને ઇકોલોજી, અને સમસામયિક ઘટનાઓનો સમાવેશ થાય છે.

CSAT પેપરમાં કોમ્પ્રીહેન્શન, ઇન્ટરપર્સનલ કૌશલ્ય, તાર્કિક તર્ક, નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા, ગાણિતિક અને વિશ્લેષણાત્મક ક્ષમતા અને ડેટા ઇન્ટરપ્રિટેશનનો સમાવેશ થાય છે. મેઈન્સ પરીક્ષા માટે જનરલ સ્ટડીઝના ચાર પેપર છે. GS પેપર 1માં ભારતીય વારસો અને સંસ્કૃતિ, ઈતિહાસ, ભૂગોળ અને સમાજનો સમાવેશ થાય છે.

GS પેપર 2માં રાજ્યવ્યવસ્થા, બંધારણ, શાસન, સામાજિક ન્યાય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો આવે છે. GS પેપર 3માં ટેકનોલોજી, આર્થિક વિકાસ, જૈવવિવિધતા, પર્યાવરણ, સુરક્ષા અને આફત સંચાલનનો સમાવેશ થાય છે. GS પેપર 4માં નીતિશાસ્ત્ર, સંવેદનશીલતા અને માનસિકતાનો સમાવેશ થાય છે.

પરીક્ષા	પેપર	મુખ્ય વિષયો
પ્રિલિમ્સ	GS પેપર 1	ઈતિહાસ, ભૂગોળ, રાજ્યવ્યવસ્થા, અર્થવ્યવસ્થા, વિજ્ઞાન, પર્યાવરણ, હાલમાં બનેલી ઘટનાઓ
પ્રિલિમ્સ	CSAT	કોમ્પ્રીહેન્શન, તર્કશક્તિ, ગણિત, ડેટા ઇન્ટરપ્રિટેશન
મેઈન્સ	GS પેપર 1	ભારતીય વારસો, ઈતિહાસ, ભૂગોળ, સમાજ
મેઈન્સ	GS પેપર 2	રાજ્યવ્યવસ્થા, બંધારણ, શાસન, સામાજિક ન્યાય, આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો
મેઈન્સ	GS પેપર 3	ટેકનોલોજી, આર્થિક વિકાસ, પર્યાવરણ, સુરક્ષા, આફત સંચાલન
મેઈન્સ	GS પેપર 4	નીતિશાસ્ત્ર, સંવેદનશીલતા, માનસિકતા

UPSC Optional Subject List અને Selection Guide

UPSC મેઈન્સ પરીક્ષામાં વૈકલ્પિક વિષયની પસંદગી ખૂબ જ અગત્યની છે. UPSC દ્વારા 48 જેટલા વૈકલ્પિક વિષયોની સૂચિ આપવામાં આવે છે, જેમાંથી ઉમેદવારો પોતાની રુચિ અનુસાર એક વિષય પસંદ કરી શકે છે. આ વિષયોમાં સાહિત્યના વિવિધ વિષયો (ગુજરાતી, હિન્દી, અંગ્રેજી, સંસ્કૃત સહિત 23 ભાષાઓ), વિજ્ઞાનના વિષયો (ભૌતિકશાસ્ત્ર, રસાયણશાસ્ત્ર, જીવવિજ્ઞાન, ગણિત), સામાજિક વિજ્ઞાનના વિષયો (ઈતિહાસ, ભૂગોળ, રાજ્યવ્યવસ્થા, સમાજશાસ્ત્ર), વ્યાવસાયિક વિષયો (કૃષિ, એન્જિનિયરિંગ, સંચાલન) વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

ગુજરાતી માધ્યમના વિદ્યાર્થીઓ માટે ગુજરાતી સાહિત્ય એક ઉત્તમ વિકલ્પ બની શકે છે, કારણ કે તેમાં તેઓ પોતાની માતૃભાષામાં ઉત્તમ પ્રદર્શન કરી શકે છે . વૈકલ્પિક વિષયની પસંદગી કરતી વખતે તમારી રુચિ, અભ્યાસક્રમ વિસ્તાર, સંસાધનોની ઉપલબ્ધતા, પહેલાના વર્ષોના પ્રશ્નપત્રો અને સ્કોરિંગ ક્ષમતાનો વિચાર કરવો જરૂરી છે. યાદ રાખો, વૈકલ્પિક વિષયમાં મેળવેલા 500 માર્ક્સ (બે પેપર મળીને) તમારી અંતિમ યાદીમાં નોંધપાત્ર ભૂમિકા ભજવે છે.

વિષય	મુખ્ય માહિતી
કુલ વૈકલ્પિક વિષયો	48 જેટલા
ભાષાકીય વિષયો	ગુજરાતી, હિન્દી, અંગ્રેજી, સંસ્કૃત સહિત 23 ભાષાઓ
વિજ્ઞાનના વિષયો	ભૌતિકશાસ્ત્ર, રસાયણશાસ્ત્ર, જીવવિજ્ઞાન, ગણિત
સામાજિક વિજ્ઞાન	ઈતિહાસ, ભૂગોળ, રાજ્યવ્યવસ્થા, સમાજશાસ્ત્ર
વ્યાવસાયિક વિષયો	કૃષિ, એન્જિનિયરિંગ, સંચાલન
ગુજરાતી વિદ્યાર્થીઓ માટે	ગુજરાતી સાહિત્ય શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ

UPSC Preparation Strategy for Beginners

જો તમે UPSCની તૈયારી શરૂ કરી રહ્યા છો, તો સૌપ્રથમ સંપૂર્ણ અભ્યાસક્રમ અને પરીક્ષા પેટર્નને સારી રીતે સમજી લો. ત્યારબાદ NCERT પુસ્તકોથી શરૂઆત કરો, કારણ કે આ પુસ્તકો તમારો પાયો મજબૂત બનાવે છે. ધોરણ 6 થી 12 સુધીના તમામ મુખ્ય વિષયોની NCERT (ખાસ કરીને ગુજરાતી માધ્યમની) વાંચો. ત્યારબાદ ધીમે-ધીમે વિશ્વાસપાત્ર પુસ્તકો તરફ આગળ વધી શકો છો.

શરૂઆતના દિવસોમાં રોજનો અભ્યાસ 4-5 કલાકથી શરૂ કરીને ધીમે-ધીમે વધારતા જાઓ. નાના-નાના લક્ષ્યો નક્કી કરો અને તેને પ્રાપ્ત કરતા જાઓ. દરરોજ સમાચારપત્ર વાંચવાની આદત પાડો અને જરૂરી મુદ્દાઓની નોંધ બનાવતા જાઓ. શરૂઆતમાં જ કોઈ વૈકલ્પિક વિષય પસંદ કરવાની ઉતાવળ ન કરો, પરંતુ વિવિધ વિષયોના અભ્યાસક્રમનો અભ્યાસ કરીને જ પસંદગી કરો. યાદ રાખો, UPSCની તૈયારી મેરેથોન છે, ઝડપી દોડ નથી.

સ્ટેપ્સ	યોજના
1	અભ્યાસક્રમ અને પરીક્ષા પેટર્ન સમજો
2	NCERT પુસ્તકો (ધોરણ 6-12) વાંચો, ખાસ કરીને ગુજરાતી માધ્યમની
3	ધીમે-ધીમે અભ્યાસ સમય 4-5 કલાકથી વધારો
4	દરરોજ સમાચારપત્ર વાંચો અને નોંધ બનાવો
5	વૈકલ્પિક વિષય પસંદગીમાં ઉતાવળ ન કરો

UPSC Preparation Strategy After 12th

જો તમે 12ધી ધોરણ પછી UPSCની તૈયારી શરૂ કરવા માંગો છો, તો તમારી પાસે પૂરતો સમય છે, જે તમારી તાકાત છે. ધોરણ-12 પછી તમારે સ્નાતક અભ્યાસક્રમમાં પ્રવેશ લેવો પડશે. આ સમયગાળા દરમિયાન તમે UPSCની તૈયારીનો પાયો મજબૂત કરી શકો છો.

કોઈપણ વિષયમાં સ્નાતક થઈ શકો છો, પરંતુ UPSCના અભ્યાસક્રમને ધ્યાનમાં રાખીને ઈતિહાસ, રાજ્યવ્યવસ્થા, ભૂગોળ જેવા વિષયો લેવા ફાયદાકારક રહેશે. સ્નાતકના ત્રણ વર્ષમાં તમે NCERT પુસ્તકો વાંચી શકો છો, સમાચારપત્ર નિયમિત વાંચી શકો છો, મુખ્ય ધારણા સ્પષ્ટ કરી શકો છો અને ધીમે-ધીમે વિશ્વાસપાત્ર પુસ્તકો તરફ આગળ વધી શકો છો. સ્નાતક પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધીમાં તમારો પાયો એટલો મજબૂત થઈ જશે કે તમે સીધા મેઈન્સ સ્તરની તૈયારી શરૂ કરી શકશો .

વર્ષ	ધ્યાન કેન્દ્રિત
સ્નાતક પ્રથમ વર્ષ	NCERT પુસ્તકો (ધોરણ 6-12) વાંચો, દરરોજ સમાચારપત્ર વાંચો
સ્નાતક બીજું વર્ષ	વિશ્વાસપાત્ર પુસ્તકો શરૂ કરો, CSATની તૈયારી શરૂ કરો
સ્નાતક ત્રીજું વર્ષ	વૈકલ્પિક વિષય પસંદ કરો, જવાબ લેખન પ્રેક્ટિસ શરૂ કરો
સ્નાતક પછી	સંપૂર્ણ સમય તૈયારી, પ્રથમ પ્રયાસ

Graduation સાથે UPSC Preparation કેવી રીતે કરવી?

સ્નાતક અભ્યાસ સાથે UPSCની તૈયારી કરવી એ થોડું મુશ્કેલ કામ છે, પરંતુ યોગ્ય આયોજન સાથે તે શક્ય છે. સૌપ્રથમ, તમારા કોલેજના સમયપત્રકને ધ્યાનમાં રાખીને અભ્યાસનો સમય નક્કી કરો. કોલેજ જતા સમયે, ફ્રી પીરિયડમાં અને ઘરે આવ્યા બાદનો સમયનો ઉપયોગ અભ્યાસ માટે કરો.

રજાના દિવસોમાં વધુ સમય અભ્યાસ માટે ફાળવો. સ્નાતક અભ્યાસક્રમ અને UPSCના અભ્યાસક્રમમાં સમાનતા ધરાવતા વિષયોને પ્રાધાન્ય આપો. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે ઈતિહાસ વિષય લીધો હોય તો તે UPSC માટે પણ ફાયદાકારક રહેશે. કોલેજના અભ્યાસને UPSC સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કરો. કોલેજની પરીક્ષાના સમયે UPSCનો અભ્યાસ થોડો ઓછો કરી શકો છો, પરંતુ તેને સંપૂર્ણ બંધ ન કરો. સપ્તાહમાં એક દિવસ રીવિઝન માટે રાખો.

ટિપ	વિગત
ટાઈમ મેનેજમેન્ટ	કોલેજ સમયપત્રક મુજબ અભ્યાસ સમય નક્કી કરો
સમાનતા	સ્નાતક અને UPSCના સમાન વિષયોને પ્રાધાન્ય આપો
સંકલન	કોલેજના અભ્યાસને UPSC સાથે જોડો
રજાઓનો ઉપયોગ	રજાના દિવસોમાં વધુ અભ્યાસ કરો
સાથે સાથે	કોલેજ પરીક્ષા સમયે પણ UPSCનો અભ્યાસ ચાલુ રાખો

Best Books for UPSC CSE Preparation

UPSCની તૈયારી માટે યોગ્ય પુસ્તકોની પસંદગી ખૂબ જ જરૂરી છે. ગુજરાતી માધ્યમના વિદ્યાર્થીઓ માટે શરૂઆત NCERT પુસ્તકોથી કરવી જોઈએ. ધોરણ 6 થી 12 સુધીના તમામ મુખ્ય વિષયોની NCERT (ગુજરાતી અને અંગ્રેજી બંને માધ્યમમાં ઉપલબ્ધ) વાંચવી જરૂરી છે. ત્યારબાદ વિશ્વાસપાત્ર પુસ્તકોનો અભ્યાસ કરવો જોઈએ.

ઈતિહાસ માટે સ્પેક્ટ્રમનું “આધુનિક ભારતનો ઈતિહાસ”, ભૂગોળ માટે ધ્રુવ શર્માનું પુસ્તક, રાજ્યવ્યવસ્થા માટે એમ. લક્ષ્મીકાંતનું “ભારતની રાજ્યવ્યવસ્થા”, અર્થવ્યવસ્થા માટે રમેશ સિંહનું પુસ્તક, પર્યાવરણ માટે શંકર આયનારનીનું પુસ્તક, અને નીતિશાસ્ત્ર માટે સુબ્બા રાવનું પુસ્તક ઉત્તમ માનવામાં આવે છે. આ ઉપરાંત, હાલમાં બનેલી ઘટનાઓ માટે દરરોજ સમાચારપત્ર (હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સ અથવા ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ) અને માસિક સામયિકો (યોજના, કુરુક્ષેત્ર) વાંચવા જોઈએ.

વિષય	પુસ્તકનું નામ
ઈતિહાસ	સ્પેક્ટ્રમનું “આધુનિક ભારતનો ઈતિહાસ”, NCERT (ધોરણ 6-12)
ભૂગોળ	ધ્રુવ શર્મા, NCERT (ધોરણ 6-12)
રાજ્યવ્યવસ્થા	એમ. લક્ષ્મીકાંત “ભારતની રાજ્યવ્યવસ્થા”
અર્થવ્યવસ્થા	રમેશ સિંહ, NCERT (ધોરણ 9-12)
પર્યાવરણ	શંકર આયનારની
નીતિશાસ્ત્ર	સુબ્બા રાવ
હાલમાં બનેલી ઘટનાઓ	સમાચારપત્ર, યોજના, કુરુક્ષેત્ર

NCERT Books નું મહત્વ UPSC માં

UPSCની તૈયારીમાં NCERT પુસ્તકોનું મહત્વ ખુબ વધારે છે. આ પુસ્તકો સરળ ભાષામાં લખાયેલા છે અને મૂળભૂત વિચારોને સ્પષ્ટ કરે છે. ખાસ કરીને ગુજરાતી માધ્યમના વિદ્યાર્થીઓ માટે NCERT પુસ્તકો અમૃત સમાન છે, કારણ કે તે ગુજરાતી માધ્યમમાં સરળતાથી ઉપલબ્ધ છે. ધોરણ 6 થી 12 સુધીના ઈતિહાસ, ભૂગોળ, રાજ્યવ્યવસ્થા, અર્થવ્યવસ્થા અને વિજ્ઞાનના NCERT પુસ્તકો તમારો પાયો મજબૂત બનાવે છે.

આ પુસ્તકો વાંચ્યા બાદ જ તમારે વિશ્વાસપાત્ર પુસ્તકો તરફ આગળ વધવું જોઈએ. ઘણા સફળ ઉમેદવારો તેમના અનુભવમાં કહે છે કે તેમણે NCERT પુસ્તકો ઓછામાં ઓછા બે-ત્રણ વખત વાંચ્યા છે. NCERT પુસ્તકોમાંથી સીધા પ્રિલિમ્સ અને મેઈન્સમાં ઘણા પ્રશ્નો પૂછાય છે. તેથી, NCERT પુસ્તકો વાંચ્યા વગર UPSCની તૈયારી અધૂરી માનવામાં આવે છે.

વિષય	મહત્વ
ભાષા	સરળ અને સ્પષ્ટ, ગુજરાતી માધ્યમમાં ઉપલબ્ધ
ખ્યાલો	મૂળભૂત ખ્યાલોને મજબૂત બનાવે છે
પાયો	વિશ્વાસપાત્ર પુસ્તકો વાંચતા પહેલા જરૂરી
પ્રશ્નો	સીધા પ્રિલિમ્સ અને મેઈન્સમાં પ્રશ્નો આવે છે
અભ્યાસક્રમ	લગભગ 50-60% અભ્યાસક્રમ આવરી લે છે

Daily Study Time Table for UPSC Aspirants

UPSCની તૈયારી માટે ટાઈમટેબલ ખૂબ જ જરૂરી છે. એક સારું દૈનિક સમયપત્રક આ પ્રમાણે હોઈ શકે છે – સવારે 5:00 થી 6:00 વાગ્યા સુધી હળવો અભ્યાસ (કરન્ટ અફેર્સ રીવાઈઝ), 6:00 થી 8:00 સુધી મુશ્કેલ વિષયોનો અભ્યાસ, 8:00 થી 9:00 સુધી નાસ્તો અને વિરામ, 9:00 થી 12:00 સુધી લેખિત અભ્યાસ, 12:00 થી 1:00 સુધી બપોરનો ખોરાક અને આરામ, 1:00 થી 4:00 સુધી વૈકલ્પિક વિષય અથવા અન્ય વિષયોનો અભ્યાસ કરી શકાય છે.

ત્યારબાદ 4:00 થી 5:00 સુધી ચા-પાણી અને આરામ, 5:00 થી 7:00 સુધી CSAT અથવા જવાબ લખવાની પ્રેક્ટિસ, 7:00 થી 9:00 સુધી આરામ અને રાત્રિ ભોજન, 9:00 થી 11:00 સુધી રીવિઝન અને આગામી દિવસનું આયોજન. આ સમયપત્રક ફક્ત એક નમૂનો છે, તમે તમારી સુવિધા મુજબ તેમાં ફેરફાર કરી શકો છો.

સમય	પ્રવૃત્તિ
5:00 – 6:00	હળવો અભ્યાસ, કરન્ટ અફેર્સ રીવાઈઝ
6:00 – 8:00	મુશ્કેલ વિષયોનો અભ્યાસ
8:00 – 9:00	નાસ્તો અને વિરામ
9:00 – 12:00	લેખિત અભ્યાસ
12:00 – 1:00	બપોરનો ખોરાક અને આરામ
1:00 – 4:00	વૈકલ્પિક વિષય / અન્ય વિષયો
4:00 – 5:00	ચા-પાણી અને આરામ
5:00 – 7:00	CSAT / જવાબ લેખન પ્રેક્ટિસ
7:00 – 9:00	આરામ, રાત્રિ ભોજન
9:00 – 11:00	રીવિઝન, આગામી દિવસનું આયોજન

UPSC Prelims માટે તૈયારી કેવી રીતે કરવી?

UPSC પ્રિલિમ્સ પરીક્ષાની તૈયારી માટે સૌપ્રથમ સંપૂર્ણ અભ્યાસક્રમ સમજી લો અને NCERT પુસ્તકોથી શરૂઆત કરો. ત્યારબાદ જરૂરી પુસ્તકો વાંચો. બહુવિધ વિકલ્પીય પ્રશ્નોની પ્રેક્ટિસ એ પ્રિલિમ્સ માટે સૌથી અગત્યનો ભાગ ભજવે છે. ઓછામાં ઓછા 25-30 વર્ષના પ્રશ્નપત્રો ઉકેલો. આનાથી તમને પ્રશ્નોના પ્રકાર અને કઠિનાઈ સ્તરનો અંદાજ આવશે. કરન્ટ અફેર્સ માટે છેલ્લા 1-2 વર્ષની ઘટનાઓ પર વધુ ધ્યાન આપો.

CSAT પેપરને અવગણશો નહીં, કારણ કે તેમાં 33 ટકા લાવવા ફરજિયાત છે. ઘણા ઉમેદવારો CSATમાં નાપાસ થઈ જાય છે, ભલે તેમને GSમાં સારા માર્ક્સ મળ્યા હોય. પ્રિલિમ્સના છેલ્લા 2-3 મહિનામાં મોક ટેસ્ટ આપવાનું શરૂ કરો અને તમારી કામગીરીનું વિશ્લેષણ કરો. જે પ્રશ્નો ખોટા થાય તેના મુદ્દાઓ ફરીથી સમજો. પ્રિલિમ્સમાં નકારાત્મક ગુણ (Negative Marking) હોવાથી ચોક્કસ જવાબ જ ન હોય તો અનુમાન ન લગાવો.

સ્ટેપ	યોજના
અભ્યાસક્રમ	સંપૂર્ણ અભ્યાસક્રમ સમજો, NCERT અને જરૂરી પુસ્તકો વાંચો
પ્રેક્ટિસ	25-30 વર્ષના પ્રશ્નપત્રો ઉકેલો, મોક ટેસ્ટ આપો
કરન્ટ અફેર્સ	છેલ્લા 1-2 વર્ષની ઘટનાઓ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરો
CSAT	33% લાવવા ફરજિયાત, તેની તૈયારી અવગણશો નહીં
નકારાત્મક ગુણ	ન આવડત હોય એવા પ્રશ્નોમાં અનુમાન ન લગાવો

UPSC Mains માટે તૈયારી કેવી રીતે કરવી?

જવાબ લખવાની આવડત એ UPSC મેઈન્સ પરીક્ષાની તૈયારી માટે સૌથી અગત્યનો ભાગ છે. મેઈન્સમાં ફક્ત જ્ઞાન જ નહીં, પરંતુ તે જ્ઞાનને વ્યવસ્થિત રીતે કાગળ પર ઉતારવાની ક્ષમતા પણ તપાસવામાં આવે છે. મેઈન્સની તૈયારી માટે પ્રિલિમ્સ પછી તરત જ શરૂ કરી દો. GSના ચારેય પેપરના અભ્યાસક્રમને સમજો અને તે મુજબ પુસ્તકોની યાદી બનાવો.

દરરોજ ઓછામાં ઓછા 2-3 જવાબ લખવાની પ્રેક્ટિસ કરો. તમારા જવાબોમાં પ્રસ્તાવના, મુખ્ય ભાગ (બિંદુઓ, ઉદાહરણો, આંકડા, યોજનાઓ સાથે) અને નિષ્કર્ષનો સમાવેશ થવો જોઈએ. નિબંધ પેપરની તૈયારી માટે વિવિધ વિષયો પર નિબંધ લખવાની પ્રેક્ટિસ કરો. વૈકલ્પિક વિષયમાંવિસ્તારપૂર્વકનો અભ્યાસ કરો, કારણ કે આ બે પેપરમાં 500 માર્ક્સ છે. મેઈન્સમાં પાસ થવા માટે લાયકાતના પેપર (ભારતીય ભાષા અને અંગ્રેજી)માં 25 ટકા લાવવા ફરજિયાત છે.

પેપર	તૈયારીની યોજના
GS પેપર	અભ્યાસક્રમ મુજબ પુસ્તકો વાંચો, નોંધ બનાવો, જવાબ લેખન પ્રેક્ટિસ કરો
નિબંધ	વિવિધ વિષયો પર નિબંધ લખવાની પ્રેક્ટિસ કરો
વૈકલ્પિક વિષય	વિસ્તારપૂર્વક અભ્યાસ કરો, પ્રશ્નપત્રો ઉકેલો
જવાબ લેખન	રોજ 2-3 જવાબ લખો, માળખું યાદ રાખો (પ્રસ્તાવના + મુખ્ય ભાગ + નિષ્કર્ષ)
લાયકાત પેપર	ભારતીય ભાષા અને અંગ્રેજીમાં 25% લાવવા ફરજિયાત

Essay Writing Strategy for UPSC Mains

UPSC મેઈન્સના નિબંધ પેપરમાં 250 માર્ક્સ હોય છે અને તેમાં બે નિબંધ લખવાના હોય છે, દરેક 125 માર્ક્સના. દરેક નિબંધ લગભગ 1000-1200 શબ્દોમાં લખવાનો હોય છે. નિબંધની તૈયારી માટે નિયમિત રીતે વાંચન અને લેખન કરવું જરૂરી છે.

નિબંધ લખતી વખતે ધ્યાનમાં રાખવાની બાબતો: વિષયને સારી રીતે સમજો, નિબંધની રૂપરેખા બનાવો, પ્રસ્તાવના સુંદર હોવી જોઈએ, મુખ્ય ભાગમાં તર્કબદ્ધ મુદ્દાઓ રજૂ કરો, વિવિધ પરિપ્રેક્ષ્યો (સામાજિક, આર્થિક, રાજકીય, સાંસ્કૃતિક) રજૂ કરો, ઉદાહરણો અને આંકડાઓનો ઉપયોગ કરો, નિષ્કર્ષ સંતુલિત અને સકારાત્મક હોવો જોઈએ.

નિબંધ લખતી વખતે સરળ, સ્પષ્ટ અને પ્રવાહી ભાષાનો ઉપયોગ કરો. ગુજરાતી માધ્યમના વિદ્યાર્થીઓ ગુજરાતીમાં નિબંધ લખી શકે છે, જે તેમની તાકાત છે. નિબંધમાં તમારા વ્યક્તિત્વનો પણ પરિચય મળવો જોઈએ.

પાસું	ટિપ્સ
માળખું	પ્રસ્તાવના + મુખ્ય ભાગ (3-4 ફકરા) + નિષ્કર્ષ
શબ્દ મર્યાદા	1000-1200 શબ્દો, 250 માર્ક્સ (125 દરેક નિબંધ)
મુખ્ય ભાગ	વિવિધ પરિપ્રેક્ષ્યો, તર્કબદ્ધ મુદ્દાઓ, ઉદાહરણો, આંકડાઓ
ભાષા	સરળ, સ્પષ્ટ, પ્રવાહી, વ્યાકરણ શુદ્ધ
ગુજરાતી વિદ્યાર્થીઓ	ગુજરાતીમાં નિબંધ લખવાનો લાભ લો

Answer Writing Practice કેવી રીતે સુધારવી?

UPSC મેઈન્સમાં સફળતા માટે જવાબ લેખન આવડત પણ અગત્યનો ભાગ ભજવે છે. સારો જવાબ લખવા માટે નિયમિત પ્રેક્ટિસ જરૂરી છે. શરૂઆતમાં ધીમે-ધીમે જવાબ લખો, પરંતુ સમય જતાં ગતિ વધારતા જાઓ. સારા જવાબમાં પ્રસ્તાવના હોવી જોઈએ, જેમાં પ્રશ્નનો સંદર્ભ સ્પષ્ટ થતો હોવો જોઈએ.

મુખ્ય ભાગમાં મુદ્દાઓને બિંદુઓ (points) માં વહેંચો, જ્યાં જરૂર હોય ત્યાં શીર્ષકો (headings) આપો, આકૃતિઓ (diagrams) અને ચાર્ટનો ઉપયોગ કરો, ઉદાહરણો આપો, સરકારી યોજનાઓ અને આંકડાઓનો ઉલ્લેખ કરો. નિષ્કર્ષમાં તમારા મુખ્ય મુદ્દાઓનો સારાંશ આપો અને આગળનો માર્ગ સૂચવો.

જવાબ લખ્યા બાદ સ્વ-મૂલ્યાંકન કરો અથવા કોઈ માર્ગદર્શક પાસે મૂલ્યાંકન કરાવો. જૂના પ્રશ્નપત્રોના જવાબ લખવાની પ્રેક્ટિસ કરો. યાદ રાખો, પરીક્ષામાં તમે જે લખો છો તે જ તમારું જ્ઞાન છે, તેથી તેને અસરકારક રીતે રજૂ કરતા શીખો.

ઘટક	સુધારવાની રીત
પ્રસ્તાવના	પ્રશ્નનો સંદર્ભ સ્પષ્ટ કરો, સંક્ષિપ્ત હોવી જોઈએ
મુખ્ય ભાગ	બિંદુઓ (points), શીર્ષકો, આકૃતિઓ, ચાર્ટ, ઉદાહરણો, યોજનાઓ, આંકડાઓ
નિષ્કર્ષ	સારાંશ અને આગળનો માર્ગ સૂચવો
પ્રેક્ટિસ	રોજ 2-3 જવાબ લખો, જૂના પ્રશ્નપત્રો ઉકેલો
મૂલ્યાંકન	સ્વ-મૂલ્યાંકન અથવા નિષ્ણાત પાસે મૂલ્યાંકન કરાવો

Current Affairs Preparation Strategy

UPSC પરીક્ષામાં હાલમાં બનેલી ઘટનાઓ (Current Affairs)નું મહત્વ ઘણું વધારે છે. પ્રિલિમ્સ અને મેઈન્સ બંનેમાં કરન્ટ અફેર્સમાંથી ઘણા પ્રશ્નો પૂછાય છે. કરન્ટ અફેર્સની તૈયારી માટે દરરોજ એક સારું અંગ્રેજી સમાચારપત્ર (હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સ, ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ, ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયા) વાંચો.

જો તમે ગુજરાતી માધ્યમમાં તૈયારી કરો છો, તો ગુજરાતી સમાચારપત્ર (ગુજરાત સમાચાર, સંદેશ, દિવ્ય ભાસ્કર) પણ વાંચી શકો છો, પરંતુ અંગ્રેજી સમાચારપત્ર વાંચવાથી શબ્દભંડોળ સુધરે છે અને GS માટે ઉપયોગી થાય છે. સમાચારપત્ર વાંચતી વખતે મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓની નોંધ બનાવો.

માસિક સામયિકો (યોજના, કુરુક્ષેત્ર) પણ વાંચો. કરન્ટ અફેર્સને GSના વિષયો સાથે જોડો. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ સરકારી યોજના વાંચો તો તેને રાજ્યવ્યવસ્થા અને અર્થવ્યવસ્થા સાથે જોડો. કરન્ટ અફેર્સના નિયમિત રીવિઝન માટે સાપ્તાહિક અને માસિક રીવિઝન શેડ્યૂલ બનાવો.

સ્રોત	ઉપયોગીતા
અંગ્રેજી સમાચારપત્ર	હિન્દુસ્તાન ટાઈમ્સ, ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ, ટાઈમ્સ ઓફ ઈન્ડિયા
ગુજરાતી સમાચારપત્ર	ગુજરાત સમાચાર, સંદેશ, દિવ્ય ભાસ્કર
માસિક સામયિકો	યોજના, કુરુક્ષેત્ર
નોંધ	મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓની નોંધ બનાવો, GS સાથે જોડો
રીવિઝન	સાપ્તાહિક અને માસિક રીવિઝન શેડ્યૂલ બનાવો

Newspaper Reading Technique for UPSC

UPSC માટે સમાચારપત્ર વાંચવાની એક ચોક્ક્સ ટેકનિક હોય છે. ફક્ત સમાચાર વાંચવા નહીં, પરંતુ તેને UPSCની પરિસ્થિતિમાં સમજવા જરૂરી છે. મુખ્ય સમાચારો, સંપાદકીય (Editorial) પાનું, આંતરરાષ્ટ્રીય સમાચારો, સરકારી યોજનાઓ, નીતિગત ફેરફારો, અર્થવ્યવસ્થા સંબંધિત સમાચારો, વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજીના સમાચારો, પર્યાવરણ સંબંધિત સમાચારો સમાચારપત્ર વાંચતી વખતે આ બધા વિષયો પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. એ વખતે એક નોટબુક રાખો અને મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ નોંધો. સંપાદકીય લેખો ધ્યાનથી વાંચો, કારણ કે તેમાં ઘણી વખત કોઈ વિષયનું વિસ્તારપૂર્વક વિશ્લેષણ હોય છે. સમાચારને GSના વિષયો સાથે જોડવાનો પ્રયાસ કરો. દાખલા તરીકે, કોઈ આંતરરાષ્ટ્રીય સમચારને આંતરરાષ્ટ્રીય સંબંધો સાથે, કોઈ સરકારી યોજનાને રાજ્યવ્યવસ્થા અને અર્થવ્યવસ્થા સાથે જોડો.

વિભાગ	ધ્યાન આપો
મુખ્ય સમાચારો	રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય મહત્વના સમાચાર
સંપાદકીય	વિસ્તારપૂર્વક વિશ્લેષણ, વિવિધ પરિપ્રેક્ષ્યો
સરકારી યોજનાઓ	નીતિગત ફેરફારો, નવી યોજનાઓ
અર્થવ્યવસ્થા	આર્થિક સમાચારો, બજેટ, સર્વે
વિજ્ઞાન-ટેક	નવી શોધો, ટેકનોલોજી
નોંધ	મહત્વપૂર્ણ મુદ્દાઓ નોંધો, GS સાથે જોડો

Previous Year Question Papers નું વિશ્લેષણ

UPSCની તૈયારીમાં પહેલાના વર્ષોના પ્રશ્નપત્રોનું વિશ્લેષણ પણ જરૂરી છે. આનાથી તમને પ્રશ્નોના પ્રકાર, કઠિનાઈ સ્તર, વારંવાર પૂછાતા વિષયો, અને પરીક્ષાની પેટર્નનો અંદાજ આવે છે. ઓછામાં ઓછા છેલ્લા 10-15 વર્ષના પ્રિલિમ્સ અને મેઈન્સના પ્રશ્નપત્રો ભેગા કરો અને તેને સોલ્વ કરો.

આ સોલ્વ કરવાથી તમે જાણી શકશો કે કયા વિષયમાંથી કેટલા પ્રશ્નો પૂછાય છે, કયા પ્રકારના પ્રશ્નો પૂછાય છે, અને કયા વિષયો પર વધુ ધ્યાન આપવું જોઈએ. ઘણા વિષયોના પ્રશ્નો વારંવાર પુનરાવર્તિત થતા હોય છે. ગુજરાતી વૈકલ્પિક વિષયના પ્રશ્નપત્રોનું પણ વિશ્લેષણ કરો, જેથી તે વિષયના પ્રશ્નોના પ્રકાર અને મહત્વના લેખકો/રચનાઓનો અંદાજ આવે છે. પ્રશ્નપત્રો ઉકેલતી વખતે સમય મર્યાદામાં ઉકેલવાની પ્રેક્ટિસ કરો અને ત્યારબાદ તમારા જવાબોનું સ્વ-મૂલ્યાંકન કરો.

લાભ	વિગત
પ્રશ્નોના પ્રકાર	કયા પ્રકારના પ્રશ્નો પૂછાય છે તેનો અંદાજ
કઠિનાઈ સ્તર	પરીક્ષાની કઠિનાઈ સમજવા મળે છે
વારંવાર પૂછાતા વિષયો	કયા વિષયો પર વધુ ધ્યાન આપવું તે ખબર પડે છે
પેટર્ન	પરીક્ષાના પેટર્નનો અંદાજ
પુનરાવર્તન	ઘણા પ્રશ્નો વારંવાર પુનરાવર્તિત થાય છે

Mock Test અને Test Series નું મહત્વ

UPSCની તૈયારીમાં મોક ટેસ્ટ અને ટેસ્ટ સિરીઝનું મહત્વ ખુબ વધારે છે. નિયમિત ટેસ્ટ આપવાથી તમને તમારી તૈયારીનું સ્તર ખબર પડે છે, તમારી ખામીઓ સમજાય છે, અને ટાઈમ મેનેજમેન્ટ સુધરે છે. પ્રિલિમ્સ માટે ઓછામાં ઓછી 20-25 મોક ટેસ્ટ આપવી જોઈએ.

આ ટેસ્ટ વાસ્તવિક પરીક્ષાના વાતાવરણમાં આપવાની પ્રેક્ટિસ કરો. ટેસ્ટ આપ્યા બાદ તેનું વિશ્લેષણ કરવું ખૂબ જરૂરી છે. જે પ્રશ્નો ખોટા થાય તેના ખ્યાલો ફરીથી સમજો, જે પ્રશ્નો સાચા થાય તેના મુદ્દાઓપણ ફરીથી વાંચો. મેઈન્સ માટે જવાબ લખવાની પ્રેક્ટિસ ટેસ્ટ સિરીઝ દ્વારા કરો.

નિષ્ણાતો દ્વારા મૂલ્યાંકન કરાવવાથી તમારી ખામીઓ સુધારી શકાય છે. ટેસ્ટ સિરીઝથી તમને પરીક્ષાના વાસ્તવિક વાતાવરણનો અનુભવ થાય છે, જે પરીક્ષા સમયે તણાવ ઘટાડે છે.

પરીક્ષા	મોક ટેસ્ટનું મહત્વ
પ્રિલિમ્સ	20-25 ટેસ્ટ, વાસ્તવિક વાતાવરણમાં આપો, વિશ્લેષણ કરો
મેઈન્સ	જવાબ લખવાની પ્રેક્ટિસ, નિષ્ણાત મૂલ્યાંકન
લાભ	તૈયારીનું સ્તર ખબર પડે, ખામીઓ સમજાય, ટાઈમ મેનેજમેન્ટ સુધરે
વિશ્લેષણ	ખોટા પ્રશ્નોના મુદ્દાઓ સમજો, સાચા પ્રશ્નો પણ ફરીથી સમજો

Revision Strategy for UPSC

UPSCના વિશાળ અભ્યાસક્રમમાં રીવિઝનની યોજના પણ અગત્ત્યની હોય છે. જો તમે જે અભ્યાસ કર્યો છો તેનું નિયમિત રીવિઝન ન કરો તો તે સમય જતાં ભૂલાઈ જશે. એક અસરકારક રીવિઝન યોજના માટે ટૂંકા ગાળાના (દૈનિક), મધ્યમ ગાળાના (સાપ્તાહિક) અને લાંબા ગાળાના (માસિક) રીવિઝન શેડ્યૂલ બનાવો.

દરરોજ રાત્રે તે દિવસે જે ભણ્યા તેનું ઝડપી રીવિઝન કરો. દર અઠવાડિયે એક દિવસ (દા.ત. રવિવાર) ફક્ત રીવિઝન માટે રાખો. દર મહિને તમે તે મહિનામાં ભણેલા તમામ વિષયોનું રીવિઝન કરો. રીવિઝન માટે તમારી પોતાની બનાવેલી નોંધો સૌથી ઉપયોગી છે.

મુખ્ય મુદ્દાઓ, તારીખો, વ્યાખ્યાઓ, યોજનાઓના નામ વગેરેની યાદી બનાવો. ફ્લેશ કાર્ડ્સ, માઈન્ડ મેપ્સ, ચાર્ટ વગેરેનો ઉપયોગ કરો. પરીક્ષાના છેલ્લા 2-3 મહિનામાં રીવિઝનને વધુ મહત્ત્વ આપો.

રીવિઝન પ્રકાર	સમય અને પદ્ધતિ
દૈનિક રીવિઝન	રાત્રે તે દિવસે ભણેલાનું ઝડપી રીવિઝન
સાપ્તાહિક રીવિઝન	અઠવાડિયામાં એક દિવસ ફક્ત રીવિઝન માટે
માસિક રીવિઝન	મહિનામાં ભણેલા તમામ વિષયોનું રીવિઝન
રીવિઝન સામગ્રી	તમારી પોતાની નોંધો, ફ્લેશ કાર્ડ્સ, માઈન્ડ મેપ્સ
છેલ્લા મહિનાઓ	પરીક્ષાના 2-3 મહિના પહેલા રીવિઝનને વધુ પ્રાધાન્ય

Time Management Tips for UPSC Aspirants

સમયનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવાથી તમે મર્યાદિત સમયમાં વધુ શીખી શકો છો. સૌપ્રથમ, તમારા લક્ષ્યો સ્પષ્ટ કરો અને તેને નાના-નાના ભાગોમાં વહેંચો. દૈનિક, સાપ્તાહિક અને માસિક શેડ્યૂલ બનાવો. પોમોડોરો ટેકનિક (25 મિનિટ અભ્યાસ, 5 મિનિટ આરામ)નો ઉપયોગ કરી શકો છો.

મુશ્કેલ વિષયોનો અભ્યાસ જ્યારે તમે તાજગી અનુભવો ત્યારે કરો. સોશિયલ મીડિયા અને અન્ય વિક્ષેપોથી દૂર રહો. અભ્યાસ દરમિયાન નિયમિત આરામ પણ જરૂરી છે, જેથી મગજ તાજગી અનુભવે છે. પરીક્ષા સમયે ટાઈમ મેનેજમેન્ટ માટે પ્રિલિમ્સ અને મેઈન્સ બંનેની મોક ટેસ્ટ આપો, જેથી તમે સમય મર્યાદામાં પ્રશ્નો ઉકેલવાની પ્રેક્ટિસ કરી શકો. યાદ રાખો, સમયનો સદુપયોગ જ સફળતાની ચાવી છે.

ટિપ	વિગત
લક્ષ્ય	લક્ષ્યો સ્પષ્ટ કરો, નાના ભાગોમાં વહેંચો
શેડ્યૂલ	દૈનિક, સાપ્તાહિક, માસિક શેડ્યૂલ બનાવો
પોમોડોરો ટેકનિક	25 મિનિટ અભ્યાસ, 5 મિનિટ આરામ
મુશ્કેલ વિષયો	તાજગી હોય ત્યારે મુશ્કેલ વિષયો લો
વિક્ષેપો	સોશિયલ મીડિયાથી દૂર રહો, નિયમિત આરામ કરો

UPSC Coaching vs Self Study – કયું વધુ સારું?

UPSCની તૈયારી માટે કોચિંગ લેવું કે સ્વ-અભ્યાસ કરવો, આ એક મુશ્કેલ પ્રશ્ન છે. આનો કોઈ એક જ જવાબ નથી, તે વ્યક્તિગત પસંદગી અને સંસાધનો પર આધાર રાખે છે. જો તમે કોચિંગમાં જઈ તૈયારી કરો છો તો તમને માર્ગદર્શન મળે છે, અભ્યાસ સામગ્રી મળે છે, નિયમિત ટેસ્ટ થાય છે, સ્પર્ધાત્મક વાતાવરણ મળે છે.

ગુજરાતી માધ્યમના વિદ્યાર્થીઓ માટે ગુજરાતમાં અનેક સારા કોચિંગ સેન્ટર છે. પરંતુ કોચિંગ મોંઘું હોય છે, ઘણી વખત દૂર જવું પડે છે, અને તમારા પોતાના અભ્યાસની ગતિ પ્રમાણે ન પણ ચાલે. જયારે જો તમે પોતે અભ્યાસ કરો છો તો સ્વતંત્રતા હોય છે, તમારી ગતિએ ચાલી શકાય છે, ખર્ચ ઓછો છે, અને તમે તમારી રીતે યોજના બનાવી શકો છો.

ઘણા સફળ ઉમેદવારોએ કોચિંગ વગર પણ UPSC પાસ કર્યું છે. ગુજરાતી માધ્યમના વિદ્યાર્થીઓ માટે, શરૂઆતમાં સ્વ-અભ્યાસ કરો અને જરૂર લાગે તો કોચિંગ લઈ શકો છો. યાદ રાખો, કોચિંગ માર્ગદર્શક છે, જાદુઈ દવા નહીં.

મુદ્દો	કોચિંગ	સ્વ-અભ્યાસ
માર્ગદર્શન	મળે છે	જાતે શોધવું પડે
અભ્યાસ સામગ્રી	આપે છે	જાતે એકત્ર કરવી પડે
ખર્ચ	વધુ	ઓછો
સ્વતંત્રતા	ઓછી	વધુ
અનુકૂળતા	ઓછી	વધુ
યોગ્યતા	માર્ગદર્શનની જરૂર હોય તેમના માટે	આત્મવિશ્વાસ અને અનુશાસન હોય તેમના માટે

UPSC Without Coaching Preparation Guide

કોચિંગ વગર UPSCની તૈયારી કરવી સંપૂર્ણપણે શક્ય છે. ઘણા સફળ ઉમેદવારોએ આ રીતે સફળતા મેળવી છે. કોચિંગ વગરની તૈયારી માટે સૌપ્રથમ સંપૂર્ણ અભ્યાસક્રમ અને પરીક્ષા પેટર્ન સમજો. તમારા અભ્યાસ માટે એક વ્યવસ્થિત યોજના બનાવો અને તેને ફોલો કરી શકો છો.

NCERT પુસ્તકોથી શરૂઆત કરો અને ધીમે-ધીમે જરૂરી પુસ્તકો તરફ આગળ વધો. ઇન્ટરનેટ પર ઉપલબ્ધ મફત સંસાધનો (YouTube વીડિયો, મફત નોટ્સ, ઓનલાઈન ટેસ્ટ) નો લાભ લો. એક અભ્યાસ જૂથ (study group) બનાવો, જ્યાં તમે મિત્રો સાથે ચર્ચા કરી શકો અને શંકાઓ ઉકેલી શકો.

નિયમિત રીતે મોક ટેસ્ટ આપો અને તેનું વિશ્લેષણ કરો. પહેલાના વર્ષોના પ્રશ્નપત્રો ઉકેલો. તમારા વિસ્તારમાં જો કોઈ સફળ ઉમેદવાર હોય તો તેમનો સંપર્ક કરો અને માર્ગદર્શન મેળવો. ગુજરાતી માધ્યમના વિદ્યાર્થીઓ માટે ગુજરાતી ભાષામાં પણ પૂરતી સામગ્રી ઉપલબ્ધ છે .

સ્ટેપ	યોજના
અભ્યાસક્રમ	સંપૂર્ણ અભ્યાસક્રમ અને પેટર્ન સમજો
યોજના	વ્યવસ્થિત યોજના બનાવો અને અનુસરો
પુસ્તકો	NCERT થી શરૂઆત, ધીમે-ધીમે અગત્યના પુસ્તકો
ઇન્ટરનેટ	YouTube, મફત નોટ્સ, ઓનલાઈન ટેસ્ટનો લાભ લો
અભ્યાસ જૂથ	મિત્રો સાથે ચર્ચા કરો, શંકાઓ ઉકેલો

Working Professionals માટે UPSC Preparation Plan

જો તમે નોકરી કરતા હો અને UPSCની તૈયારી કરવા માંગતા હો, તો તમારા માટે ટાઈમ મેનેજમેન્ટ સૌથી મોટો પડકાર છે. પરંતુ યોગ્ય આયોજન સાથે આ શક્ય છે. સૌપ્રથમ, તમારા રોજિંદા કાર્યક્રમનું વિશ્લેષણ કરો અને જુઓ કે તમે અભ્યાસ માટે કેટલો સમય કાઢી શકો છો.

સવારે વહેલા ઉઠીને 1-2 કલાક અભ્યાસ કરો, કારણ કે આ સમયે મગજ તાજગી અનુભવે છે. કામ પર જતા-આવતા સમયનો ઉપયોગ ઓડિયો લેક્ચર સાંભળવા અથવા હળવો અભ્યાસ કરવા માટે કરો. સપ્તાહના અંતે (weekend) 8-10 કલાક અભ્યાસ કરો.

રજાઓનો મહત્તમ ઉપયોગ કરો. ટૂંકા ગાળાના લક્ષ્યો નક્કી કરો અને તેને પ્રાપ્ત કરતા જાઓ. નોકરી સાથે તૈયારી કરતા હોવાથી, તમે મર્યાદિત સમયમાં અભ્યાસ પર વધુ ધ્યાન આપો. ઓનલાઈન સંસાધનોનો મહત્તમ ઉપયોગ કરો. યાદ રાખો, તમારો અનુભવ UPSC માટે નીતિશાસ્ત્ર અને ઈન્ટરવ્યુમાં ફાયદાકારક બની શકે છે.

સમય	અભ્યાસ યોજના
સવારે	1-2 કલાક (વહેલા ઉઠીને, મુશ્કેલ વિષયો)
મુસાફરી દરમિયાન	ઓડિયો લેક્ચર, હળવો અભ્યાસ
સપ્તાહના અંતે	8-10 કલાક
રજાઓમાં	સંપૂર્ણ સમય અભ્યાસ
લક્ષ્યો	ટૂંકા ગાળાના લક્ષ્યો, ગુણવત્તાયુક્ત અભ્યાસ

Common Mistakes UPSC Aspirants કરે છે

UPSC ની તૈયારી કરતા લોકો કઈ કઈ ભૂલો કરે છે અને તેના માટે કાયા સુધારા કરી શકાય છે તેની માહિતી તમે નીચે મુજબ જોઈ શકો છો:

ભૂલ	સુધારો
અભ્યાસક્રમ ન સમજવો	સૌપ્રથમ અભ્યાસક્રમ સમજો
ઘણાં પુસ્તકો	મર્યાદિત પુસ્તકો, તેને વારંવાર વાંચો
રીવિઝન ન કરવું	નિયમિત રીવિઝન કરો
જવાબ લેખન ન કરવું	નિયમિત જવાબ લખવાની પ્રેક્ટિસ કરો
CSAT અવગણવું	CSATની તૈયારી કરો, 33% લાવવા ફરજિયાત
કરન્ટ અફેર્સને અલગ રાખવા	કરન્ટ અફેર્સને GS સાથે જોડો
મોક ટેસ્ટ ન આપવી	મોક ટેસ્ટ આપો અને વિશ્લેષણ કરો

UPSC Preparation Duration – કેટલા વર્ષ ની તૈયારી જોઈએ?

UPSCની તૈયારી માટે કેટલો સમય લાગે છે તે વ્યક્તિગત ક્ષમતા, તમારો અભ્યાસ અને અભ્યાસ પદ્ધતિ પર આધાર રાખે છે. સામાન્ય રીતે, UPSCની તૈયારી માટે 1.5 થી 2 વર્ષનો સમયગાળો પૂરતો માનવામાં આવે છે. કેટલાક ઉમેદવારો 1 વર્ષમાં પણ સફળતા મેળવે છે, જ્યારે કેટલાકને 3-4 વર્ષ લાગી શકે છે.

ધોરણ-12 પછી તૈયારી શરૂ કરનારાઓ પાસે સ્નાતકના ત્રણ વર્ષ હોય છે, જે પૂરતો સમય છે. સ્નાતક દરમિયાન તૈયારી કરનારા 2-3 વર્ષમાં તૈયાર થઈ શકે છે. નોકરી કરતા ઉમેદવારો માટે 3-4 વર્ષનો સમયગાળો લાગી શકે છે. મહત્વપૂર્ણ એ છે કે ક્વોલિટી અભ્યાસ કરવો, ફક્ત કલાકો ગણવા નહીં. તમારી પ્રગતિનું નિયમિત મૂલ્યાંકન કરતા રહો અને જરૂર મુજબ યોજના બદલતા રહો. યાદ રાખો, UPSCની તૈયારી સતત ચાલતી પ્રક્રિયા છે, અને દરેક પ્રયાસ તમને સફળતાની નજીક લઈ જાય છે.

સ્થિતિ	આશરે સમયગાળો
સામાન્ય	1.5 થી 2 વર્ષ
સંપૂર્ણ સમય (દરરોજ 8-10 કલાક)	1-1.5 વર્ષ
સ્નાતક દરમિયાન તૈયારી	2-3 વર્ષ
નોકરી સાથે તૈયારી	3-4 વર્ષ
ધોરણ-12 પછી શરૂઆત	સ્નાતકના 3 વર્ષ + 1-2 વર્ષ

Gujarati Medium માં UPSC Preparation શક્ય છે?

હા, ગુજરાતી માધ્યમમાં UPSCની તૈયારી કરવી સંપૂર્ણપણે શક્ય છે. UPSC પરીક્ષા ગુજરાતી માધ્યમમાં આપી શકાય છે. પ્રિલિમ્સ અને મેઈન્સના પ્રશ્નપત્રો ગુજરાતીમાં ઉપલબ્ધ છે, અને તમે ગુજરાતીમાં જ જવાબ લખી શકો છો. ગુજરાતી વૈકલ્પિક વિષય તરીકે પણ ઉપલબ્ધ છે, જેમાં તમે તમારી માતૃભાષામાં સારું પ્રદર્શન કરી શકો છો.

ગુજરાતી માધ્યમમાં NCERT ના ગુજરાતી અનુવાદ, પ્રમાણભૂત પુસ્તકોના ગુજરાતી અનુવાદ, ગુજરાતી સામયિકો, અને ઓનલાઈન સંસાધનો જેવી પૂરતી અભ્યાસ સામગ્રી ઉપલબ્ધ છે. ઘણા સફળ ઉમેદવારોએ ગુજરાતી માધ્યમમાંથી UPSC પાસ કર્યું છે.

જોકે, કેટલાક વિષયોમાં (ખાસ કરીને વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી) અંગ્રેજી શબ્દો સમજવા જરૂરી છે, કારણ કે ગુજરાતી અનુવાદ ઘણી વખત જટિલ હોય છે. તેથી, ગુજરાતી માધ્યમમાં તૈયારી કરતી વખતે મૂળભૂત અંગ્રેજી પણ શીખવું ફાયદાકારક રહેશે. ગુજરાતી માધ્યમનો સૌથી મોટો ફાયદો એ છે કે તમે તમારી માતૃભાષામાં વિચારી અને લખી શકો છો, જે વધુ અસરકારક છે.

વિગત	માહિતી
પરીક્ષા માધ્યમ	ગુજરાતીમાં પ્રિલિમ્સ અને મેઈન્સ આપી શકાય
વૈકલ્પિક વિષય	ગુજરાતી સાહિત્ય ઉપલબ્ધ
અભ્યાસ સામગ્રી	NCERT અનુવાદ, અગત્યના પુસ્તકોના અનુવાદ, ગુજરાતી સામયિકો
સફળતા	ઘણા સફળ ઉમેદવારો ગુજરાતી માધ્યમમાંથી પસાર થયા છે
મર્યાદાઓ	વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી માટે અંગ્રેજી શબ્દો જાણવા જરૂરી

UPSC Exam Related Important FAQs – વારંવાર પુછાતા પ્રશ્નો

UPSC પરીક્ષા સંબંધિત કેટલાક જરૂરી પ્રશ્નો અને તેના જવાબો નીચે આપેલા છે. આ FAQ તમારી ઘણી શંકાઓનું સમાધાન કરશે.

નિષ્કર્ષ

UPSC CSE એક મુશ્કેલ પરીક્ષા છે, પરંતુ યોગ્ય યોજના, સતત મહેનત અને હકારાત્મક દૃષ્ટિકોણથી તેને પાસ કરવી શક્ય છે. ગુજરાતી માધ્યમના વિદ્યાર્થીઓ માટે આ પરીક્ષામાં સફળ થવાની તમામ તકો છે. UPSCની તૈયારી એક લાંબી મુસાફરી છે, આ મુસાફરીનો આનંદ માણો અને શીખતા રહો. તમારું લક્ષ્ય માત્ર પરીક્ષા પાસ કરવાનું નહીં, પરંતુ એક સારા અધિકારી અને સારા વ્યક્તિ બનવાનું પણ હોવું જોઈએ.

Disclaimer:

આ લેખમાં આપેલી માહિતી વિવિધ સ્ત્રોતો અને સત્તાવાર જાહેરાતો પર આધારિત છે. પરીક્ષાના સિલેબસ, પેટર્ન અને અન્ય વિગતોમાં ફેરફાર થઈ શકે છે. કૃપા કરીને Union Public Service Commission ની સત્તાવાર વેબસાઇટની મુલાકાત લઈને હંમેશા નવીનતમ અને સૌથી સચોટ માહિતી મેળવો.